اکنون نقش ورزش و فعالیت های ورزشی از یک فعالیت بدنی یا نوعی تفریح و سرگرمی فراتر رفته و کارکردهای مختلف بهداشتی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی و مهم تر از آن سیاسی و بین المللی پیدا کرده است. امروزه ورزش به طور گسترده در سراسر جهان رواج یافته و اسناد بین المللی جدید نیز به نوعی به ورزش توجه کرده اند. بین المللی شدن بسیاری از ورزش ها موجب شده تا کشورها به رقابت ورزشی بین المللی، میدان برای پیشبرد منافع ملی و تحقق اهداف سیاسی و بین المللی خود توجه کنند. در این چارچوب است که مفهوم دیپلماسی ورزشی در کنار انواع دیپلماسی های دیگر ظهور کرده است. این مقاله تلاش کرده است جایگاه و نقش ورزش را به ویژه در رویدادهای بزرگ ورزشی بین المللی به منظور پیشبرد اهداف دیپلماتیک کشورها بررسی کند.

جمهوری اسلامی ایران در سند چشم انداز 1404 خود توسعه یافتگی به همراه روابط سازنده با جهان را مد نظر قرار داده است. در این بین ورزش یکی از کنش گران جدید جهانی در حوزه دیپلماسی و فعالیت های دیپلماتیک است. ازاین رو در پژوهش حاضر با استفاده از مطالعه کیفی و مصاحبه های نیمه ساختار و غیر ساختار مند با صاحب نظران حوزه مدیریت راهبردی در ورزش، روابط بین الملل و جامعه شناسی به جمع آوری اطلاعات پرداخته است. مصاحبه ها تا حد اشباع نظری ادامه یافت (n= 39) و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفت. یافته های مطالعه نشان می دهد ایران برای دست یافتن به توسعه یافتگی در حوزه دیپلماسی ورزشی با سه دسته چالش راهبردی فکری، رفتاری و ساختاری روبه رو است. همچنین برای توسعه یافتگی به تمرکز بر راهبرد های کلان برندسازی و اعتبار بخشی، تعامل گرایی با جهان و توانمندسازی ظرفیت ها نیازمند است. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان راهنمایی برای سیاستگذاری کلان دولت ایران در حوزه دیپلماسی عمومی قرار گیرد.

ورزش به عنوان ابزار قدرت نرم در جهان امروز نقش بسزایی در تقویت دیپلماسی عمومی کشورها دارند. با عنایت به گستره روزافزون دامنه مطالعات دیپلماسی ورزشی در یک دهه اخیر در کشور، هدف از پژوهش حاضر تحلیل محتوای مطالعات دیپلماسی ورزش در جمهوری اسلامی ایران بود. جامعه آماری پژوهش حاضر برابر با نمونه آماری و برابر با 53 اثر مطالعاتی در این حوزه بود که با توجه به مفاهیم مختلف در 16 دسته مختلف (پیامدهای اقتصادی، تعاملات با غرب، تعامل با عربستان، بانوان، گام دوم انقلاب، دیپلماسی فوتبال، دیپلماسی کشتی، توانمندسازی و توسعه، نیروهای مسلح، مدل های کیفی و کمی، آینده پژوهی، تحلیل محتوا، سیر تاریخی، صلح سازی، سرمایه انسانی) تقسیم بندی شدند. یافته های پژوهش حاضر نشان داد با توجه به گذر مطالعات دیپلماسی ورزشی از دوران ادبیات سازی و آلوده سازی به کاربست مفاهیم استخراجی، لزوم توجه روز افزون به مطالعات این حوزه در تدوین سیاست های کلان حاکمیتی سیاسی ورزشی می تواند بسیاری از مسائل و مصائب حال حاضر ورزش کشور را در آینده کمرنگ نماید. از بین 27 نشریه که تاکنون حداقل یک مقاله را در این حوزه نمایه کرده اند (14 نشریه علوم ورزشی و 13 نشریه علوم سیاسی و روابط بین الملل)، نشریه مدیریت ارتباطات در رسانه های ورزشی (7)، مطالعات مدیریت ورزشی (6)، مدیریت ورزشی (4)، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان (4)، رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی (3) و مطالعات مدیریت و رفتار سازمانی در ورزش، مطالعات فرهنگی و اجتماعی المپیک، راهبرد اجتماعی و فرهنگی، علوم ورزش و دانش سیاسی هریک دو مقاله در این حوزه را به چاپ رسانده اند. مضافا توجه به مفاهیمی از قبیل قدرت نرم، سیاستگذاری و ارایه راهبرد، تجربیات جهانی و مطالعات تطبیقی بیشترین تکرار را داشته است؛ تاکنون تعاملات دیپلماتیک ورزشی ایران با کشورهای عربستان، ایالات متحده چین، امارات، عمان، روسیه و قطر مورد تحلیل قرار گرفته است.

استفاده از ورزش و دیپلماسی ورزشی تجربه مستندی را در تاریخ دیپلماسی ورزشی جهان ثبت کرده است. ورزش در سنوات اخیر یک ابزار دیپلماتیک بوده و دیپلماسی ورزشی یکی از کلیدی ترین شیوه های شکل گیری قدرت نرم به حساب آمده و کشورها تلاش می کنند از طریق راهکارهایی برای کاهش تنش ها در زمینه های مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با سایر بازیگران اقدام کنند. روابط جمهوری اسلامی ایران با ایالات متحده آمریکا در چند دهه اخیر با چالش های فراوانی مواجه بوده است. حضور تیم های ملی جمهوری اسلامی ایران به خصوص والیبال در رویدادهای بین المللی مانند لیگ جهانی والیبال و بازی های المپیک فرصتی بوجود آورده است تا ورزش به ارتقای جایگاه ایران و حتی کاهش تنش با دشمن دیرینه ایران یعنی آمریکا بیانجامد. حال پرسش این است که تاثیر قدرت نرم دیپلماسی ورزشی بر روابط ایران و آمریکا چگونه است؟ پژوهش بر این فرضیه استوار است که تاثیر قدرت نرم دیپلماسی ورزشی باعث بهبود نسبی روابط فرهنگی-ورزشی ایران و ایالات متحده آمریکا می شود. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که، ورزش در اوج تنش های دو کشور، حداقلی از روابط را برای دو کشور باقی گذاشته و شکل گیری قدرت نرم، بستری برای نیل به اهداف ضمنی سیاسی برای دو کشور ایران و آمریکا فراهم کرده است. اگرچه دیپلماسی ورزشی این پتانسیل را دارد که روابط بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را بهبود ببخشد، اما محدودیت های مجزایی برای تکیه بر دیپلماسی عمومی وجود دارد که دیوار خصمانه بی اعتمادی میان واشنگتن و تهران را تقویت می کند. ورزش در مقاطعی حساس و با کمترین هزینه، به بهبود مقطعی مناسبات ایران و آمریکا کمک کرده است. پیشنهاد می شود برای دریافت میزبانی های مهم والیبال در سطح جهانی که چهره ای متفاوت از جمهوری اسلامی ایران با اتکاء به قدرت نرم ورزش نشان می دهد، مورد تاکید قرار گیرد و همچنین سرمایه گذاری ویژه ای در زمینه دیپلماسی ورزشی به خصوص والیبال برای بی اثر کردن تبلیغات ضد ایرانی و مقابله با ایران هراسی رسانه ها انجام شود.

هدف از این پژوهش بررسی نقش دیپلماسی ورزشی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بود. کل فرایند پژوهش شامل دو مرحله بود، مرحله اول پژوهش شامل تحقیق کیفی (با استفاده از ابزار مصاحبه با استادان دانشگاه و نخبگان، مطالعه مقالات، کتاب ها، اسناد و مدارک)، مرحله دوم پژوهش شامل تحقیق کمی از نوع توصیفی-تحلیلی (با استفاده از روش دلفی و AHP). پس از پایان مرحله اول پژوهش، تعداد 41 متغیر مربوط به اهداف اصلی و فرعی تحقیق، بعد از پایان دور دوم روش دلفی و غربالگری نهایی شناسایی شد. نتایج تحقیق نشان داد که معرفی فرهنگ غنی و متمدن ایران، معرفی جاذبه های گردشگری کشور و در ادامه آن جذب جهانگردان و ایجاد زمینه بهتر برای گفت وگو بین اقوام و ملل مختلف، مواجه شدن با مقاومت کمتر در جوامع و کشورهای مقصد در مذاکرات سیاسی، احتمال کاهش درگیری نظامی میان کشورها و کاهش اهمیت مسایل نظامی، عاری بودن دیپلماسی ورزشی از لحن خصمانه در کنار جذابیت بیشتر این نوع دیپلماسی نسبت به سایر دیپلماسی ها از مهم ترین نقش های دیپلماسی ورزشی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه نخبگان بود.

در سده اخیر، سیاست بنا به ماهیت سیال خویش و نیز روند دموکراتیزاسیون وارد حوزه هایی شده است که پیش از این دخلی بدان نداشته اند و یا دارای پیرنگی سیاسی قلمداد نمی شدند. ورزش یکی از مهمترین این قلمروهای جدید سیاست و سیاست ورزی است. سیاست و ورزش حرفه ای بنا به مردمی شدن روزافزون، حدود و ثغور متفاوتی یافته اند و این رخداد، به ایجاد قلمروهای مشاعی برای هر دو انجامیده است. دیپلماسی و روندهای دیپلماتیک یکی از این مشاعات است که بین المللی شدن ورزش، آن را به ناچار وارد این حوزه کرده است. این تداخل/تزاحم باعث طرح مفهوم متاخر و راهبردی «دیپلماسی ورزشی» شده است. هدف این مقاله، پاسخگویی به این پرسش بود که مراد از دیپلماسی ورزشی چیست؟ برای این منظور با رویکردی اکتشافی به تحلیل و تبیین مفهومی پرداختیم و با استفاده از روش اسنادی داده های مورد نیاز را جمع آوری کردیم. عمده ترین یافته های پژوهش، 15 ابزار برآمده از تجارب زیسته و عینی در قلمرو دیپلماسی ورزشی هستند که می توان از این ابزارها برای پیشبرد توسعه، اعمال قدرت نرم، ایجاد محملی برای گفتگو و همگرایی در جوامع چندفرهنگی و ارتقای روابط صلح آمیز میان دولت ها بهره گرفت.

یکی از مباحث مهم در روابط بین الملل مفهوم "قدرت" است. ابتکار جوزف نای در انفکاک میان قدرت سخت و قدرت نرم، شکل جدیدی به تعاریف مربوط به قدرت داد. دیپلماسی ورزشی به عنوان یکی از کلیدی ترین شیوه های شکل گیری قدرت نرم به حساب می آید و کشورها تلاش می کنند ازاین طریق راهکارهایی برای کاهش تنش ها، تاثیرات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی با سایر بازیگران در این عرصه بیابند. حضور پررنگ تیم های ملی ایران بخصوص کشتی در رویدادهای بین المللی پربیننده مانند بازی های المپیک، فرصتی به وجود آورده است تا ورزش به کمک ارتقای جایگاه ایران درساختار جدید جهانی، حتی کاهش تنش با دشمن دیرینه ایران یعنی آمریکا بیاید. از این رو پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که قدرت نرم دیپلماسی ورزشی به خصوص ورزش کشتی چه نقشی در مناسبات ایران و آمریکا در سال های 1998 تا 2013 داشته است؟ بررسی ها با استفاده از چارچوب نظری قدرت نرم نشان داد که فرضیه اصلی درخصوص تاثیر کشتی در شکل گیری قدرت نرم دیپلماسی ورزشی، در مقاطعی حساس و با کمترین هزینه به بهبود مناسبات ایران و آمریکا کمک کرده است. در این پژوهش همچنین پیشنهادهایی برای استفاده بهتر از قدرت نرم کشتی جهت کاهش مشکلات در روابط ایران و آمریکا ارایه شده است.

امروزه جایگاه ورزش و کوشش­های ورزشی از یک تلاش بدنی و تفریح و سرگرمی صرف فراتر رفته و به ویژه جنبه­ی سیاسی و بین المللی یافته است. بین المللی شدن شمار زیادی از ورزش ها باعث گردیده تا کشورها به هماوردی ورزشی بین المللی، جهت نیل به منافع ملی و رسیدن به مقاصد سیاسی و بین المللی خود، روی آورند. در این راستا، مفهوم دیپلماسی ورزشی همراه با سایر دیپلماسی های دیگر پدیدار شده است. دیپلماسی قدرت هوشمند استفاده از همه سازوکارهای دیپلماتیک در تمام عرصه­ها جهت تامین منافع ملی و از جمله سازوکار قـدرت ورزش اسـت. بر این اساس، این پرسش اساسی مطرح گردیده که در راستای دیپلماسی ورزشی در چارچوب قدرت هوشمند، ورزش از چه جایگاهی در دستگاه دیپلماسی ایران و آمریکا، برخوردار بوده است؟ در پژوهش حاضر از روش توصیفی-تحلیل  در چارچوب نظریه قدرت هوشمند سوزان ناسل و قدرت نرم جوزف نای، بهره گرفته شده است. ایران، علیرغم داشتن ظرفیت کارآمد در زمینه­ی ورزش و استفاده بهینه از آن، در راستای دیپلماسی ورزشی، به ورزش چشم­انداز حاشیه­ای و نگرش حیات خلوت داشته، و نیز در چشم­انداز آمریکا، ورزش، ابزاری برای تحریم و سلب مشروعیت یا ابزاری برای برقراری روابط بین دو کشور، بوده است. اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آمریکا از رهگذر قدرت هوشمند در دیپلماسی ورزشی،  ﺑﺎ ارائه ﺑﺮﻧﺎﻣﻪای منسجم و در خصوص اﺳـﺘﻔﺎده از ورزﺷـﮑﺎران، ﻣﺮﺑﯿـﺎن، داوران و نیز ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ورزﺷﯽ، در پی نیل به اهداف بلندمدت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد در جریان ورزش بوده؛ ولی مسئولان ﺳﯿﺎﺳﯽ اﯾﺮان ﺑﻪ ورزش به­مثابه ابزار سرگرمی پنداشته و تا بحال ﺑـﻪ اثربخشی ورزش در عرصه­ی ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻞ نیندیشیده­اند.

مقوله دیپلماسی که با قدمتی به بلندی تاریخ همواره بر دو عنصر اطلاعات و ارتباطات استوار بوده است، بیش از سایر حوزه های اجتماعی در معرض تاثیرپذیری از مشخصه های عصر ارتباطات است. از این رو هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی توسعه دیپلماسی ورزشی دیجیتال در کشور بود. این پژوهش از نظر هدف جزء تحقیقات کاربردی و از نظر شیوه اجرا ترکیبی از تحقیق کیفی و کمی (آمیخته) بود. جامعه آماری این پژوهش با توجه به نوع تحقیق در که در مورد دیپلماسی ورزشی است، شامل کلیه صاحب نظران و کارشناسان در حوزه دیپلماسی ورزشی و روابط بین الملل؛ اعضای هیات علمی مدیریت ورزشی در کشور؛ مسئولان روابط بین الملل فدراسیون ها بود. روش تجزیه و تحلیل داده ها در بخش کیفی با استفاده از نظریه داده بنیاد و رویکرد گلیزر و در بخش کمی برای تائید مدل مفهومی برخواسته از نظریه داده بنیاد از مدل-یابی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار اسمارت پی.ال.اس استفاده شد. یافته ها نشان داد که در مجموع 6 عامل برای توسعه دیپلماسی ورزشی دیجیتال در کشور وجود دارد که شامل "نیازسازی"، "ظرفیت سازی"، "ساختارسازی"، "برندسازی"، "برنامه ریزی" و "سیاست های توسعه ای" بود. همچنین نتایج مدلسازی معادلات ساختاری حاکی از برازش مدل تحقیق داد و تمامی مسیرها مثبت و معنادار بودند. در یک نتیجه گیری کلی باید اذعان داشتکه برای توسعه هرچه بیشتر دیپلماسی ورزشی دیجیتال، باید ساختارهای اجرایی در برنامه توسعه ابزار دیجیتال ایجاد و سیاست گذاری هایی شود در این زمینه، تا زمینه نیاز افراد به این شاخه از دیپلماسی ورزشی نیز جذب شود.

مقدمه: هدف از تحقیق حاضر، بررسی نقش قدرت رسانه در دیپلماسی ورزشی جمهوری اسلامی ایران بود.روش پژوهش: روش تحقیق حاضر، با رویکرد کیفی به روش داده بنیاد است که از نظر هدف کاربردی و از نظر جمع آوری اطلاعات به صورت میدانی انجام گرفت. از بین نخبگان در این حوزه 20 نفر به صورت نمونه گیری هدفمند ـ گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار تحقیق، مصاحبۀ نیمه ساختاری بود که تا مرحلۀ اشباع نظری ادامه یافت. برای روایی و پایایی تحقیق، از روش مقبولیت، انتقال پذیری و تأییدپذیری استفاده شد و پایایی بازآزمون 77% به دست آمد.یافته ها: با مرور و تحلیل مصاحبه ها 39 کد در قالب 8 مفهوم در محور شرایط علی، 30 کد در قالب 6 مفهوم تحت شرایط زمینه ای، 20 کد در قالب 4 مفهوم تحت شرایط مداخله گر، 44 کد در قالب 9 مفهوم در محور راهبردها، 36 کد در قالب 7 مفهوم مرتبط با پیامدهای و 24 کد در قالب 2 مفهوم مرتبط با مقولۀ پدیده محوری شناسایی شدند.نتیجه گیری: نتایج نشان داد عواملی مانند توسعۀ رسانه ها، اهمیت ورزش در رسانه، توسعۀ جایگاه رسانه، تبادل فرهنگی در رسانه، تولید مبانی نظری در رسانه، ماهیت دیپلماتیک رسانه و غنی سازی اوقات فراغت و... از عوامل مهم علی نقش رسانه ها در دیپلماسی ورزشی جمهوری اسلامی ایران است.